Bỏ qua, tới nội dung chính
Bản đồ Việt Nam

Cuộc sáp nhập 2025: từ 63 xuống 34

Bình Thuận

Nay thuộc

Lâm Đồng

Hiệu lực từ 1/7/2025

Biển số xe
86

Hình thành từ — Lâm Đồng

Các xã, phường nay nằm trên đất Bình Thuận

Sau sáp nhập, vùng đất của Bình Thuận cũ gồm 45 đơn vị cấp xã thuộc Lâm Đồng: 8 phường, 36 xã, 1 đặc khu. Vị trí được xác định bằng một điểm nằm trong mỗi xã, phường, đối chiếu với ranh giới tỉnh cũ.

Phường 8

Xã 36

Đặc khu 1

Phường, xã và đặc khu — Lâm Đồng →

Hồ sơ tỉnh cũ

Tổng quan

Bình Thuận (trước năm 2025) là tỉnh duyên hải cực Nam Trung Bộ, nằm giữa Ninh Thuận và Bà Rịa - Vũng Tàu, phía tây bắc giáp Lâm Đồng và Đồng Nai; tỉnh lỵ là thành phố Phan Thiết. Ngoài khơi có đảo Phú Quý.

Bình Thuận từng là vùng đất Panduranga, phần tồn tại lâu nhất của vương quốc Chăm Pa, và đến nay vẫn là nơi sinh sống của cộng đồng người Chăm cùng người Raglai. Tỉnh nổi tiếng với nước mắm Phan Thiết, thanh long, những đồi cát và bãi biển Mũi Né, tháp Po Sah Inư, trường Dục Thanh, và là trung tâm điện gió, điện mặt trời của miền Nam Trung Bộ.

Lịch sử

Panduranga

Ven biển Bình Thuận có các di chỉ thời tiền sử thuộc truyền thống Sa Huỳnh. Từ thiên niên kỷ thứ nhất, đây là vùng Panduranga của Chăm Pa, trải từ Phan Rang tới Phan Thiết. Cụm tháp Po Sah Inư trên đồi Bà Nài ở Phan Thiết và tháp Po Dam ở Tuy Phong là những công trình Chăm còn lại; ở Bắc Bình có đền thờ vua Po Klong Mơhnai.

Trở thành phủ Bình Thuận

Cuối thế kỷ 17, chúa Nguyễn Phúc Chu đánh chiếm Panduranga; năm 1697 phủ Bình Thuận được lập. Người Chăm vẫn giữ một khu tự trị là trấn Thuận Thành cho đến khi bị vua Minh Mạng bãi bỏ đầu thập niên 1830. Tỉnh Bình Thuận được định hình trong cải cách hành chính năm 1832. Cùng với người Việt, người Hoa đến Phan Thiết buôn bán.

Thời Pháp

Đầu thế kỷ 20, các sĩ phu yêu nước ở Phan Thiết, trong đó có các con của cụ Nguyễn Thông, lập Công ty Liên Thành kinh doanh nước mắm để gây quỹ cho phong trào Duy Tân, và năm 1907 mở trường Dục Thanh. Năm 1910, thầy giáo Nguyễn Tất Thành — sau này là Hồ Chí Minh — dạy học tại trường trước khi vào Sài Gòn. Người Pháp xây hải đăng Kê Gà cuối thế kỷ 19, tháp nước Phan Thiết và tuyến đường sắt xuyên Việt qua tỉnh. Nhà thơ Hàn Mặc Tử từng làm việc ở Phan Thiết và có những vần thơ về nơi này.

Chiến tranh và sau năm 1975

Dưới thời Việt Nam Cộng hòa, phần phía nam được tách thành tỉnh Bình Tuy. Bình Thuận được giải phóng tháng 4/1975. Năm 1976, Bình Thuận, Bình Tuy và Ninh Thuận hợp thành tỉnh Thuận Hải, tỉnh lỵ Phan Thiết. Cuối năm 1991, Thuận Hải được chia lại thành Bình Thuận và Ninh Thuận. Từ thập niên 1990, Mũi Né phát triển thành khu du lịch biển; Phan Thiết trở thành thành phố năm 1999.

Sáp nhập năm 2025

Theo Nghị quyết 202/2025/QH15 (thông qua ngày 12/6/2025, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025), Bình Thuận hợp nhất với Lâm Đồng và Đắk Nông thành tỉnh mới mang tên Lâm Đồng, trung tâm hành chính đặt tại Đà Lạt. Tên Bình Thuận không còn là tên tỉnh và Phan Thiết không còn là tỉnh lỵ. Cấp huyện bị bãi bỏ; Phú Quý trở thành đặc khu.

Bản sắc Bình Thuận vẫn còn rõ: biển số xe 86 tiếp tục được dùng, các tên Phan Thiết, Mũi Né, La Gi, Hàm Thuận vẫn hiện diện trong địa danh, và "nước mắm Phan Thiết", "thanh long Bình Thuận" vẫn là các chỉ dẫn địa lý gắn với tên đất. Bình Thuận cũ là mặt tiền biển duy nhất của tỉnh Lâm Đồng mới.

Địa lý

Bình Thuận cũ giáp Ninh Thuận ở phía đông bắc, Lâm Đồng ở phía bắc, Đồng Nai ở phía tây, Bà Rịa - Vũng Tàu ở phía tây nam và biển Đông ở phía đông nam. Địa hình gồm đồi núi thấp ở phía tây bắc, đồng bằng ven sông, và dải ven biển với nhiều cồn cát, đồi cát đỏ và cát trắng. Núi Tà Cú nhô lên gần biển ở phía nam. Đảo Phú Quý ngoài khơi hình thành từ hoạt động núi lửa.

Các sông ngắn gồm sông Cái (Phan Thiết), sông Lũy, sông Lòng Sông, sông Dinh, sông La Ngà. Khí hậu nhiệt đới gió mùa, khô và nhiều nắng gió; vùng Tuy Phong mang khí hậu bán khô hạn. Khu bảo vệ gồm khu bảo tồn Tà Kóu, Núi Ông và khu bảo tồn biển Hòn Cau. Thiên tai chính là hạn hán, sa mạc hóa, xâm thực bờ biển.

Con người

Người Kinh chiếm đa số; người Chăm sống tập trung ở Bắc Bình, Tuy Phong; người Raglai, K'Ho ở miền núi; người Hoa ở Phan Thiết. Tiếng Việt mang giọng Nam Trung Bộ pha Nam Bộ.

Người Chăm Bình Thuận gồm Chăm Bàlamôn (Ahier) và Chăm Bani (Awal); một bộ phận theo Hồi giáo. Ngư dân thờ Cá Ông; vạn An Thạnh ở Phan Thiết lưu giữ một bộ xương cá voi rất lớn tại dinh Vạn Thủy Tú. Phật giáo, thờ cúng tổ tiên và các tín ngưỡng dân gian phổ biến.

Người Bình Thuận thường được mô tả là cần cù, chịu thương chịu khó với nghề biển, nghề làm mắm và nghề trồng thanh long trên đất khô cằn.

Văn hóa

Nghệ thuật làm gốm của người Chăm, trong đó có làng gốm Bình Đức (Bắc Bình), được UNESCO ghi danh năm 2022 vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Lễ hội lớn gồm Katê của người Chăm Bàlamôn tại tháp Po Sah Inư, lễ Nghinh Ông của ngư dân, lễ hội Dinh Thầy Thím ở La Gi.

Nghề truyền thống có nước mắm Phan Thiết, gốm và dệt thổ cẩm Chăm. Ẩm thực có lẩu thả, bánh căn, bánh rế, gỏi cá mai, cá kho, mực một nắng, thanh long và các món hải sản.

Nhân vật tiêu biểu

  • Nguyễn Thông (1827–1884) — Nhà thơ, nhà giáo định cư ở Phan Thiết; trường Dục Thanh được lập trong khu vườn của ông.
  • Nguyễn Trọng Lội — Con trai Nguyễn Thông, một trong những người sáng lập Công ty Liên Thành và trường Dục Thanh.
  • Hồ Chí Minh (1890–1969) — Dạy học tại trường Dục Thanh, Phan Thiết năm 1910.
  • Hàn Mặc Tử (1912–1940) — Nhà thơ từng sống và làm việc ở Phan Thiết.
  • Mộng Cầm — Người Phan Thiết, gắn với cuộc đời và thơ Hàn Mặc Tử.

Kinh tế

Bình Thuận cũ là thủ phủ thanh long với chỉ dẫn địa lý thanh long Bình Thuận, trồng nhiều ở Hàm Thuận Nam, Hàm Thuận Bắc. Nước mắm Phan Thiết có chỉ dẫn địa lý. Đánh bắt hải sản là nghề truyền thống, với các cảng cá Phan Thiết, La Gi, Phú Quý. Tỉnh có cát titan, các dự án điện gió, điện mặt trời và Trung tâm điện lực Vĩnh Tân ở Tuy Phong. Du lịch Mũi Né – Phan Thiết là ngành kinh tế quan trọng.

Giao thông có đường sắt Bắc – Nam, quốc lộ 1, các tuyến cao tốc Dầu Giây – Phan Thiết và Vĩnh Hảo – Phan Thiết, quốc lộ 28 lên Lâm Đồng, quốc lộ 55 ven biển phía nam và tàu biển ra đảo Phú Quý.

Du lịch

  • Mũi Né — Bãi biển, làng chài và đồi cát đỏ.1Khu vực rộng — điểm đánh dấu ở Phường Mũi Né
  • Bàu Trắng — Đồi cát trắng bao quanh hồ nước ngọt.2Khu vực rộng — điểm đánh dấu ở Xã Hoà Thắng
  • Suối Tiên — Dòng suối chảy giữa vách cát đỏ.3Khu vực rộng — điểm đánh dấu ở Phường Mũi Né
  • Tháp Po Sah Inư — Cụm tháp Chăm trên đồi Bà Nài, Phan Thiết.4Nằm ở Phường Phú Thuỷ
  • Trường Dục Thanh — Nơi Nguyễn Tất Thành dạy học năm 1910.5Nằm ở Phường Phan Thiết
  • Dinh Vạn Thủy Tú — Đình thờ Cá Ông với bộ xương cá voi lớn.
  • Hải đăng Kê Gà — Ngọn hải đăng cổ trên mũi đá ven biển.6Nằm ở Xã Tân Thành
  • Núi Tà Cú — Núi có chùa và tượng Phật nằm lớn.7Nằm ở Xã Hàm Thuận Nam
  • Dinh Thầy Thím — Di tích tín ngưỡng ở La Gi.
  • Tháp Po Dam — Cụm tháp Chăm ở Tuy Phong.8Nằm ở Xã Liên Hương
  • Đảo Phú Quý — Đảo núi lửa ngoài khơi.9Khu vực rộng — điểm đánh dấu ở Đặc khu Phú Quý

Bản đồ du lịch

9 trong 11 địa điểm ở mục Du lịch được xác định vị trí. Số trên bản đồ khớp với số bên cạnh mỗi địa điểm trong bài.

Đang tải bản đồ…

  1. 1Mũi Né — Phường Mũi Né (khu vực rộng, chỉ là điểm đánh dấu)
  2. 2Bàu Trắng — Xã Hoà Thắng (khu vực rộng, chỉ là điểm đánh dấu)
  3. 3Suối Tiên — Phường Mũi Né (khu vực rộng, chỉ là điểm đánh dấu)
  4. 4Tháp Po Sah Inư — Phường Phú Thuỷ
  5. 5Trường Dục Thanh — Phường Phan Thiết
  6. 6Hải đăng Kê Gà — Xã Tân Thành
  7. 7Núi Tà Cú — Xã Hàm Thuận Nam
  8. 8Tháp Po Dam — Xã Liên Hương
  9. 9Đảo Phú Quý — Đặc khu Phú Quý (khu vực rộng, chỉ là điểm đánh dấu)

Tọa độ lấy từ Wikidata và chỉ được nhận khi nằm trong ranh giới tỉnh; xã, phường được suy ra từ tọa độ đó. Địa điểm không tìm thấy hoặc không khớp được bỏ trống, không đoán. Với sông, vịnh, vườn quốc gia hay huyện cũ, điểm đánh dấu chỉ là một điểm đại diện của cả khu vực.