Long An

Tổng quan

Long An là tỉnh tồn tại đến ngày 30/6/2025, nằm giữa Thành phố Hồ Chí Minh và Đồng bằng sông Cửu Long, thường được gọi là cửa ngõ của miền Tây. Tỉnh lỵ là thành phố Tân An bên sông Vàm Cỏ Tây. Vùng đất này gồm phần đồng bằng trũng của Đồng Tháp Mười ở phía bắc và tây, vùng phù sa giữa hai sông Vàm Cỏ Đông, Vàm Cỏ Tây, và vùng công nghiệp giáp Thành phố Hồ Chí Minh ở phía đông.

Long An nổi tiếng với chiến công Nhựt Tảo năm 1861, với tám chữ vàng "Trung dũng kiên cường, toàn dân đánh giặc", với gạo Nàng thơm Chợ Đào, thanh long Châu Thành và rượu Gò Đen. Từ ngày 1/7/2025, Long An hợp nhất với Tây Ninh; tỉnh mới mang tên Tây Ninh, trung tâm hành chính đặt tại Tân An.

Lịch sử

Thời cổ đại

Long An có nhiều di tích văn hóa Óc Eo thuộc vương quốc Phù Nam, tiêu biểu là khu di tích Bình Tả ở Đức Hòa với các gò kiến trúc gạch cổ, cùng nhiều di chỉ rải rác trên vùng Đồng Tháp Mười. Về sau, vùng đất này thuộc Chân Lạp.

Thời chúa Nguyễn và nhà Nguyễn

Từ cuối thế kỷ 17, lưu dân người Việt theo các sông rạch từ Sài Gòn, Mỹ Tho tiến vào khai phá vùng Vàm Cỏ. Dưới triều Nguyễn, vùng này thuộc phủ Tân An của tỉnh Gia Định. Tân An là quê hương của danh tướng Nguyễn Huỳnh Đức và nhà nho Nguyễn Thông.

Kháng chiến chống Pháp thế kỷ 19

Khi Pháp đánh chiếm Gia Định, Long An là một trong những chiến trường đầu tiên. Ngày 10/12/1861, tại vàm Nhựt Tảo trên sông Vàm Cỏ Đông, Nguyễn Trung Trực chỉ huy nghĩa quân đốt cháy tàu chiến Pháp Espérance. Cùng năm, trận tập kích đồn Pháp ở Cần Giuộc được Nguyễn Đình Chiểu bất tử hóa trong bài Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc, một kiệt tác của văn học yêu nước.

Thời Pháp thuộc

Người Pháp lập tỉnh Tân An của xứ Nam Kỳ, phần phía đông thuộc tỉnh Chợ Lớn. Vùng đất trở thành vựa lúa cung cấp cho Sài Gòn – Chợ Lớn. Phong trào cách mạng phát triển mạnh; Võ Văn Tần người Đức Hòa là Bí thư Xứ ủy Nam Kỳ, một trong những lãnh đạo của Khởi nghĩa Nam Kỳ năm 1940.

Hai cuộc kháng chiến

Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, Trần Văn Giàu, người Long An, đứng đầu chính quyền cách mạng ở Nam Bộ trong những ngày đầu. Trong kháng chiến chống Pháp, vùng Đồng Tháp Mười là căn cứ lớn của kháng chiến Nam Bộ.

Năm 1956, chính quyền Việt Nam Cộng hòa lập tỉnh Long An từ hai tỉnh Tân An và Chợ Lớn, cùng tỉnh Kiến Tường ở vùng Mộc Hóa; năm 1963 lập thêm tỉnh Hậu Nghĩa. Trong kháng chiến chống Mỹ, Long An là chiến trường ác liệt sát nách Sài Gòn; tỉnh được Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng tám chữ vàng "Trung dũng kiên cường, toàn dân đánh giặc". Nữ chiến sĩ Võ Thị Thắng, người Long An, được nhớ đến qua "nụ cười chiến thắng" trước tòa án Sài Gòn năm 1968.

Từ 1975 đến 2025

Năm 1976, tỉnh Long An được lập lại trên cơ sở Long An, Kiến Tường và một phần Hậu Nghĩa, tỉnh lỵ Tân An. Những thập niên sau, tỉnh cải tạo vùng đất phèn Đồng Tháp Mười thành vùng lúa hàng hóa, đồng thời phát triển vành đai công nghiệp giáp Thành phố Hồ Chí Minh. Thị xã Tân An được nâng lên thành phố, Kiến Tường trở thành thị xã.

Sáp nhập năm 2025

Theo Nghị quyết 202/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 12/6/2025, từ ngày 1/7/2025 tỉnh Long An hợp nhất với tỉnh Tây Ninh thành tỉnh Tây Ninh mới. Tên gọi Long An không còn là tên tỉnh, nhưng Tân An — tỉnh lỵ của Long An — được chọn làm trung tâm hành chính của tỉnh mới. Cấp huyện bị bãi bỏ; các huyện cũ như Bến Lức, Đức Hòa, Cần Giuộc, Cần Đước, Mộc Hóa được tổ chức lại thành các xã, phường.

Dấu ấn Long An vẫn còn ở biển số xe 62, ở tên gọi các sản vật như gạo Chợ Đào, rượu Gò Đen, và trong cách người dân vẫn tự gọi mình là người Long An.

Địa lý

Long An cũ giáp Campuchia ở phía bắc, Tây Ninh ở phía đông bắc, Thành phố Hồ Chí Minh ở phía đông, Tiền Giang ở phía nam và Đồng Tháp ở phía tây. Địa hình bằng phẳng, thấp dần từ bắc xuống nam. Phía bắc và tây là vùng trũng Đồng Tháp Mười với đất phèn, rừng tràm và mùa nước nổi; phía đông nam là vùng phù sa ven sông và vùng ven cửa sông chịu ảnh hưởng thủy triều.

Hai sông Vàm Cỏ Đông và Vàm Cỏ Tây chảy song song, hợp lưu thành sông Vàm Cỏ rồi đổ vào cửa Soài Rạp. Hệ thống kênh rạch dày đặc, nhiều kênh được đào để thau chua, rửa phèn cho vùng Đồng Tháp Mười.

Khí hậu nhiệt đới gió mùa, nóng quanh năm. Thiên tai chủ yếu là lũ theo mùa nước nổi, xâm nhập mặn vào mùa khô ở vùng hạ lưu và sạt lở bờ sông. Khu bảo tồn đất ngập nước Láng Sen là khu Ramsar của tỉnh.

Con người

Cư dân chủ yếu là người Kinh, cùng một số người Hoa và Khmer. Giọng nói thuộc phương ngữ Nam Bộ. Phật giáo, Công giáo, Cao Đài, Hòa Hảo cùng hiện diện; tục thờ cúng tổ tiên và lễ Kỳ Yên ở đình làng là nền tảng sinh hoạt cộng đồng.

Người Long An thường được mô tả là chân chất, cần cù, hiếu khách, mang tính cách của người nông dân vùng sông nước. Truyền thống "trung dũng kiên cường" trong chiến tranh và sự bền bỉ của những thế hệ khai phá đất phèn Đồng Tháp Mười là niềm tự hào của người dân nơi đây.

Văn hóa

Đờn ca tài tử Nam Bộ được sinh hoạt rộng rãi ở các xóm ấp. Kiến trúc cổ tiêu biểu là nhà trăm cột ở Cần Đước, một ngôi nhà gỗ truyền thống với hệ cột dày đặc và chạm khắc công phu. Các đình làng, chùa cổ và di tích Óc Eo tạo nên chiều sâu văn hóa của vùng đất.

Đặc sản gồm gạo Nàng thơm Chợ Đào (Cần Đước), rượu đế Gò Đen (Bến Lức), thanh long Châu Thành, chanh không hạt Bến Lức và các món cá đồng mùa nước nổi.

Nhân vật tiêu biểu

• Nguyễn Huỳnh Đức (1748–1819) — danh tướng buổi đầu nhà Nguyễn, người đất Tân An, lăng mộ ở Khánh Hậu.
• Nguyễn Thông (1827–1884) — nhà thơ, nhà nho yêu nước quê vùng Tân An.
• Nguyễn Trung Trực (1838–1868) — thủ lĩnh nghĩa quân, chỉ huy trận đốt tàu Espérance ở vàm Nhựt Tảo năm 1861.
• Võ Văn Tần (1891–1941) — nhà cách mạng quê Đức Hòa, Bí thư Xứ ủy Nam Kỳ.
• Trần Văn Giàu (1911–2010) — nhà sử học, nhà cách mạng quê Long An, lãnh đạo khởi nghĩa ở Nam Bộ năm 1945.
• Võ Thị Thắng (1945–2014) — nữ chiến sĩ người Long An, nổi tiếng với "nụ cười chiến thắng".

Kinh tế

Long An là cầu nối giữa Thành phố Hồ Chí Minh và Đồng bằng sông Cửu Long. Phía đông có nhiều khu, cụm công nghiệp ở Đức Hòa, Bến Lức, Cần Giuộc, Cần Đước và cảng quốc tế Long An trên sông Soài Rạp. Phía bắc và tây là vùng lúa gạo lớn trên đất Đồng Tháp Mười, cùng thanh long, chanh, rau màu.

Các tuyến giao thông chính gồm quốc lộ 1, cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh – Trung Lương, quốc lộ 62 lên Kiến Tường, đường Hồ Chí Minh (N2). Cửa khẩu Bình Hiệp ở Kiến Tường mở đường sang Campuchia.

Du lịch

• Khu di tích Vàm Nhựt Tảo — nơi Nguyễn Trung Trực đốt tàu Espérance.
• Làng nổi Tân Lập — rừng tràm trên vùng Đồng Tháp Mười, có đường đi bộ xuyên rừng.
• Khu bảo tồn Láng Sen — vùng đất ngập nước với sen, súng và chim nước.
• Nhà trăm cột — ngôi nhà gỗ cổ ở Cần Đước.1Nằm ở Xã Long Hựu
• Di tích Bình Tả — dấu tích kiến trúc Óc Eo ở Đức Hòa.
• Lăng Nguyễn Huỳnh Đức — lăng mộ danh tướng ở Khánh Hậu, Tân An.
• Bảo tàng Long An — hiện vật Óc Eo và lịch sử vùng đất ở Tân An.