Đồng Tháp

Tổng quan

Tỉnh Đồng Tháp (trước năm 2025) là một tỉnh ở đầu nguồn đồng bằng sông Cửu Long, có biên giới với Campuchia ở phía bắc và trải dài hai bên sông Tiền. Tỉnh lỵ là thành phố Cao Lãnh; Sa Đéc và Hồng Ngự là hai đô thị quan trọng khác. Phần phía bắc sông Tiền thuộc vùng trũng Đồng Tháp Mười, phần phía nam nằm giữa sông Tiền và sông Hậu.

Đồng Tháp nổi tiếng với hoa sen, biểu tượng của tỉnh; Vườn quốc gia Tràm Chim với sếu đầu đỏ, làng hoa Sa Đéc, xoài Cao Lãnh, quýt hồng Lai Vung, nem Lai Vung, di tích Gò Tháp và khu mộ cụ Nguyễn Sinh Sắc. Từ ngày 1 tháng 7 năm 2025, Đồng Tháp hợp nhất với Tiền Giang thành tỉnh Đồng Tháp mới, trung tâm hành chính đặt tại Mỹ Tho.

Lịch sử

Ở Gò Tháp, giữa vùng Đồng Tháp Mười, các nhà khảo cổ phát hiện quần thể di tích văn hóa Óc Eo thời Phù Nam với nền móng kiến trúc gạch, tượng thờ và hiện vật vàng; tên gọi "Tháp Mười" được cho là gắn với ngọn tháp cổ ở đây. Sau thời Phù Nam, vùng đất thuộc Chân Lạp và trong nhiều thế kỷ phần lớn là đồng ngập nước hoang vu.

Lưu dân người Việt và người Hoa đến khai phá ven sông Tiền từ thế kỷ 17–18; Sa Đéc sớm trở thành một trung tâm buôn bán. Thời nhà Nguyễn, vùng đất này nằm ở rìa các tỉnh Định Tường, Vĩnh Long và An Giang. Theo truyền thuyết dân gian, tên Cao Lãnh bắt nguồn từ cách dân gian gọi ông Đỗ Công Tường, người quản lý chợ và tận tụy cứu giúp dân trong một trận dịch.

Những năm 1860, Thiên Hộ Dương (Võ Duy Dương) và Đốc binh Kiều (Nguyễn Tấn Kiều) lấy Đồng Tháp Mười làm căn cứ kháng Pháp, với đồn lũy ở Gò Tháp. Năm 1900, tỉnh Sa Đéc được lập. Năm 1929, cụ Nguyễn Sinh Sắc, thân sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, mất tại Cao Lãnh sau những năm sống bằng nghề bốc thuốc ở đây.

Trong hai cuộc kháng chiến, Đồng Tháp Mười là căn cứ địa lớn của miền Nam, với các di tích như Xẻo Quýt. Dưới chính quyền Việt Nam Cộng hòa, năm 1956 tỉnh Kiến Phong được lập với tỉnh lỵ Cao Lãnh, còn Sa Đéc có lúc được nhập vào tỉnh khác rồi được tái lập.

Năm 1976, tỉnh Đồng Tháp được thành lập từ Kiến Phong và Sa Đéc. Sau năm 1975, vùng Đồng Tháp Mười được đào kênh, khai hoang trên quy mô lớn, biến đồng hoang thành vùng lúa. Cao Lãnh được nâng lên thành phố năm 2007, Sa Đéc năm 2013, Hồng Ngự năm 2020.

Sáp nhập năm 2025

Theo Nghị quyết 202/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 12 tháng 6 năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2025, tỉnh Đồng Tháp được hợp nhất với Tiền Giang thành tỉnh mới. Tên gọi Đồng Tháp được giữ lại, nhưng trung tâm hành chính chuyển về Mỹ Tho, tỉnh lỵ cũ của Tiền Giang; Cao Lãnh không còn là tỉnh lỵ.

Bản sắc Đồng Tháp vẫn hiện diện mạnh: tên tỉnh được giữ, hoa sen tiếp tục là biểu tượng; biển số xe mang mã 66 vẫn lưu hành; các địa danh Cao Lãnh, Sa Đéc, Hồng Ngự, Tháp Mười, Lai Vung, Lấp Vò vẫn sống trong đời sống và tên gọi nhiều xã, phường.

Địa lý

Đồng Tháp cũ giáp Campuchia ở phía bắc, Long An ở phía đông bắc, Tiền Giang ở phía đông, Vĩnh Long và Cần Thơ ở phía nam, An Giang ở phía tây. Sông Tiền chảy qua tỉnh từ biên giới, chia tỉnh thành hai vùng. Phía bắc là vùng trũng Đồng Tháp Mười, ngập sâu trong mùa nước nổi; phía nam là vùng phù sa giữa sông Tiền và sông Hậu, nhiều vườn cây ăn trái.

Khí hậu nhiệt đới gió mùa. Vườn quốc gia Tràm Chim (thành lập năm 1998), khu Ramsar, bảo tồn hệ sinh thái đồng cỏ ngập nước và rừng tràm, là nơi sếu đầu đỏ về trú ngụ. Gáo Giồng và Xẻo Quýt giữ lại những cánh rừng tràm. Thiên tai chủ yếu là lũ hằng năm và sạt lở bờ sông Tiền, đặc biệt ở Hồng Ngự, Thanh Bình.

Con người

Cư dân chủ yếu là người Kinh, cùng người Hoa ở Sa Đéc và các thị trấn. Người dân nói phương ngữ Nam Bộ. Tôn giáo gồm Phật giáo, Phật giáo Hòa Hảo, Cao Đài, Công giáo và tín ngưỡng dân gian. Phật thầy Tây An Đoàn Minh Huyên, người khai lập Bửu Sơn Kỳ Hương, sinh ở vùng Sa Đéc.

Người Đồng Tháp thường được mô tả là hiền hòa, chân chất, cần cù, "sống chung với lũ" và quen với cuộc sống mùa nước nổi. Người ta hay ví phẩm chất người dân với hoa sen mọc lên từ bùn. Câu thơ của Bảo Định Giang "Tháp Mười đẹp nhất bông sen / Việt Nam đẹp nhất có tên Bác Hồ" đã trở thành lời quen thuộc về vùng đất này.

Văn hóa

Lễ hội tiêu biểu gồm lễ hội Gò Tháp tưởng niệm Thiên Hộ Dương, Đốc binh Kiều và gắn với tín ngưỡng thờ Bà Chúa Xứ Gò Tháp; lễ giỗ cụ Nguyễn Sinh Sắc ở Cao Lãnh; lễ hội hoa xuân ở Sa Đéc. Đờn ca tài tử và hò Đồng Tháp là những loại hình âm nhạc dân gian quen thuộc.

Làng nghề gồm làng hoa kiểng Sa Đéc (Tân Quy Đông), làng nem Lai Vung, làng dệt chiếu Định Yên, nghề làm bánh phồng tôm Sa Giang. Kiến trúc tiêu biểu có nhà cổ Huỳnh Thủy Lê ở Sa Đéc, chùa Kiến An Cung, đình Tân Phú Trung, khu mộ Nguyễn Sinh Sắc.

Ẩm thực gắn với mùa nước nổi và hoa sen: cá linh kho mía, canh chua cá linh bông điên điển, chuột đồng nướng, cá lóc nướng trui, lẩu mắm, gỏi ngó sen, cơm gói lá sen, chè hạt sen; hủ tiếu Sa Đéc, nem Lai Vung, xoài Cao Lãnh, quýt hồng Lai Vung.

Nhân vật tiêu biểu

• Đoàn Minh Huyên (1807–1856) — người khai lập đạo Bửu Sơn Kỳ Hương, sinh ở vùng Sa Đéc.
• Võ Duy Dương (Thiên Hộ Dương, ? –1866) — thủ lĩnh kháng Pháp ở Đồng Tháp Mười.
• Nguyễn Tấn Kiều (Đốc binh Kiều) — phó tướng của Thiên Hộ Dương, hy sinh trong cuộc kháng Pháp ở Gò Tháp.
• Đỗ Công Tường — người được dân gian tôn vinh, gắn với tên gọi Cao Lãnh.
• Nguyễn Sinh Sắc (1862–1929) — thân sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, sống những năm cuối đời và mất ở Cao Lãnh.

Kinh tế

Kinh tế Đồng Tháp dựa vào nông nghiệp: lúa gạo ở Đồng Tháp Mười, cây ăn trái (xoài, quýt hồng, nhãn), hoa kiểng Sa Đéc, và sen với chuỗi sản phẩm từ hạt, ngó, lá, tơ. Tỉnh là vùng nuôi và chế biến cá tra xuất khẩu trọng điểm. Công nghiệp tập trung ở các khu công nghiệp Sa Đéc, Trần Quốc Toản (Cao Lãnh), chủ yếu chế biến thủy sản, lương thực, thức ăn chăn nuôi. Cửa khẩu quốc tế Thường Phước và Dinh Bà là cửa ngõ thương mại với Campuchia. Giao thông dựa vào quốc lộ 30, 54, 80, cầu Cao Lãnh và cầu Vàm Cống.

Du lịch

• Vườn quốc gia Tràm Chim — đồng cỏ ngập nước và sếu đầu đỏ.1Khu vực rộng — điểm đánh dấu ở Xã Tam Nông
• Khu di tích Gò Tháp — di tích văn hóa Óc Eo và đền thờ Thiên Hộ Dương, Đốc binh Kiều.2Khu vực rộng — điểm đánh dấu ở Xã Đốc Binh Kiều
• Khu di tích Nguyễn Sinh Sắc — lăng mộ và nhà trưng bày ở Cao Lãnh.3Nằm ở Phường Sa Đéc
• Khu di tích Xẻo Quýt — căn cứ kháng chiến giữa rừng tràm.4Khu vực rộng — điểm đánh dấu ở Xã Mỹ Hiệp
• Làng hoa Sa Đéc — vùng hoa kiểng rực rỡ dịp giáp Tết.
• Nhà cổ Huỳnh Thủy Lê — ngôi nhà gắn với tiểu thuyết Người tình của Marguerite Duras.
• Khu du lịch Gáo Giồng — rừng tràm và sân chim.5Khu vực rộng — điểm đánh dấu ở Xã Phong Mỹ
• Đồng sen Tháp Mười — những cánh đồng sen mùa hè.